Olej przepracowany: wyrzucić czy odzyskać? Rachunek bywa zaskakujący
Olej w układzie hydraulicznym rzadko się zużywa w takim sensie, w jakim zużywa się okładzina hamulcowa. Częściej traci właściwości przez to, co się w nim znalazło. To rozróżnienie decyduje, czy trzeba kupić nowy wsad, czy wystarczy oczyścić ten, który już pracuje.
Co się właściwie psuje w oleju
| Zmiana | Przyczyna | Czy filtracja pomaga |
|---|---|---|
| Zanieczyszczenie cząstkami stałymi | zużycie elementów, brud z otoczenia, montaż | tak, to podstawowe zadanie |
| Woda w oleju | kondensacja, nieszczelności, mycie maszyny | tak, przy odwadnianiu próżniowym |
| Utlenienie i wzrost kwasowości | wysoka temperatura, długi czas pracy, kontakt z powietrzem | częściowo |
| Wyczerpanie dodatków uszlachetniających | normalna eksploatacja | nie, dodatków nie da się odtworzyć |
| Zmiana lepkości | domieszka innego oleju, degradacja termiczna | nie |
Wniosek jest prostszy, niż się wydaje. Jeśli badanie pokazuje zanieczyszczenie i wodę przy zachowanej lepkości i rozsądnej kwasowości, olej nadaje się do oczyszczenia. Jeśli lepkość odeszła od specyfikacji albo dodatki są wyczerpane, filtracja niczego nie naprawi.
Woda robi więcej szkody niż brud
Woda występuje w oleju w trzech postaciach: rozpuszczonej, w emulsji i jako wolna faza na dnie zbiornika. Najgroźniejsza bywa ta pierwsza, bo nie widać jej ani na oko, ani po barwie. Skutki są wymierne: korozja powierzchni, obniżenie nośności filmu olejowego, rozkład części dodatków i przyspieszone starzenie samego oleju.
Do usunięcia wody służy odwadnianie, najczęściej próżniowe, które odparowuje wilgoć w obniżonym ciśnieniu, bez podgrzewania oleju do temperatur szkodliwych dla dodatków. Opis metody: https://olbromski.pl/odwadnianie-oleju
Rozkład poglądowy, ilustruje typową strukturę problemu. Proporcje w konkretnej maszynie zależą od warunków pracy i jakości obsługi.
Rachunek, który zwykle decyduje
Porównanie sprowadza się do trzech pozycji po każdej stronie. Wymiana oznacza zakup nowego oleju, koszt przekazania zużytego jako odpadu i postój maszyny na czas spuszczenia i napełnienia. Oczyszczenie oznacza koszt usługi, ewentualne uzupełnienie ubytku i zwykle krótszy postój, bo część zabiegów wykonuje się w obiegu bocznym.
Przy małych zbiornikach różnica bywa nieistotna. Przy kilkuset litrach i większych układach przemysłowych proporcje się odwracają, zwłaszcza że koszt nowego oleju to nie jedyny wydatek. Zestawienie usług i przypadków, w których oczyszczenie ma sens: filtracja oleju przepracowanego
Zużyty olej to odpad, nie śmieć
Zużyte oleje hydrauliczne i silnikowe są w katalogu odpadów sklasyfikowane jako odpady niebezpieczne, co wynika z ich składu i zanieczyszczeń nabytych w trakcie pracy. Firma nie może przekazać takiego oleju dowolnemu odbiorcy ani wylać do kanalizacji. Przekazanie wymaga podmiotu z odpowiednimi uprawnieniami oraz dokumentu potwierdzającego w systemie ewidencji odpadów. To osobny koszt i osobny obowiązek formalny, który przy decyzji o wymianie bywa pomijany w kalkulacji.
Jak wygląda oczyszczanie w praktyce
Zabieg prowadzi się zwykle w obiegu bocznym, bez zatrzymywania maszyny. Olej pobierany jest ze zbiornika, przechodzi przez agregat i wraca oczyszczony. Przy zanieczyszczeniu cząstkami stałymi wystarcza filtracja wielostopniowa. Przy obecności wody dokłada się moduł odwadniający.
Czas zabiegu zależy od objętości i stopnia zanieczyszczenia. Istotne jest to, że olej przechodzi przez filtr wiele razy, a nie jeden. Dlatego pojedyncze przepompowanie przez filtr nie daje efektu porównywalnego z pracą agregatu przez kilka godzin.
Kiedy oczyszczanie się nie opłaca
| Sytuacja | Dlaczego wymiana jest lepsza |
|---|---|
| Lepkość poza specyfikacją | filtracja nie zmienia lepkości, olej nie spełni swojej roli |
| Wysoka liczba kwasowa | produkty utlenienia pozostają w oleju i przyspieszają dalszą degradację |
| Domieszka innego oleju | niezgodne pakiety dodatków mogą tworzyć osady |
| Bardzo mały zbiornik | koszt usługi zbliża się do ceny nowego wsadu |
Czy filtracja przywraca oleju właściwości smarne?
Przywraca czystość i usuwa wodę, co przekłada się na warunki pracy elementów. Nie odtwarza natomiast zużytych dodatków przeciwzużyciowych i przeciwutleniających. Dlatego przy oleju mocno wyeksploatowanym łączy się oczyszczenie z częściową wymianą.
Po czym poznać, że olej nadaje się już tylko do wymiany?
Rozstrzygają wyniki badania: lepkość poza zakresem specyfikacji, wysoka liczba kwasowa, wyczerpane dodatki. Objawy widoczne bez laboratorium, jak trwały ciemny kolor i zapach spalenizny, zwykle potwierdzają degradację termiczną.
Czy można mieszać oleje różnych producentów?
Przy tej samej klasie i lepkości bywa to dopuszczalne, ale pakiety dodatków mogą reagować ze sobą, dając osady albo pogorszenie właściwości. Bezpieczniej dolewać ten sam produkt, a przy zmianie marki sprawdzić zgodność z producentem.
Ile trwa oczyszczenie oleju w maszynie?
Zależy od objętości zbiornika, stopnia zanieczyszczenia i wymaganej klasy końcowej. Przy pracy w obiegu bocznym maszyna często pozostaje w ruchu, więc czas zabiegu nie przekłada się wprost na przestój.
- ISO 4406 - klasyfikacja zanieczyszczenia stałego cieczy hydraulicznych
- Ustawa o odpadach - obowiązki przekazującego odpady niebezpieczne i ewidencja w systemie BDO
- Metody odwadniania olejów przemysłowych, w tym odwadnianie próżniowe
- Parametry oceny stanu oleju: lepkość, liczba kwasowa, zawartość wody, liczba cząstek